Bewust en bekwaam handelen in de palliatieve zorg

Goede palliatieve zorg begint bij zorgverleners die weten wat er nodig is en daar ook naar handelen. In de praktijk is dat niet altijd vanzelfsprekend. Niet door onwil, maar omdat verbeterkansen in het eigen handelen lang niet altijd zichtbaar zijn. Wie zich nergens bewust van is, ervaart ook geen aanleiding om iets te doen.

Standaard scholingen bereiken die groep niet. Daarvoor is een gerichtere aanpak nodig, een die inzet op vier knoppen:

  • Bewustwording van en reflectie op eigen handelen stimuleren
  • Ervaren urgentie verhogen
  • Persoonlijke relevantie verhogen
  • Gemak verhogen

Een verandertraject vraagt om aandacht op twee niveaus. Het model van Kotter beschrijft hoe je als organisatie een verandertraject inricht: urgentie creëren, een coalitie vormen, resultaten verankeren. Deze handreiking richt zich op het niveau daaronder, wat er gebeurt bij de individuele zorgverlener binnen dat traject: van een eerste signaal oppikken tot het zich eigen maken van nieuw gedrag.

Niet elke zorgverlener doorloopt dat proces op dezelfde manier of in hetzelfde tempo. Sommigen pakken een nieuw inzicht direct op, anderen hebben tijd en een duwtje van collega's nodig, weer anderen bewegen pas mee als er duidelijke kaders zijn. Deze handreiking houdt rekening met dat onderscheid en biedt voor elke fase concrete do's voor de praktijk.

Dat tempoverschil hangt ook samen met wie je voor je hebt. Wensing & Grol (2020) onderscheiden drie subgroepen die elk anders op verandering reageren — klik op een tegel voor de passende aanpak:

🧑‍🔬
Vroege vernieuwers
ook wel: innovators
Intrinsiek gemotiveerd. Zien de voordelen zelf en zoeken actief nieuwe kennis op.
Goede informatie en betrouwbare bronnen bieden
Geschreven materialen en wetenschappelijke onderbouwing
Aansluiting bij eigen professionele nieuwsgierigheid
👥
De brede middengroep
ook wel: middle majority
Gemotiveerd door groepsgevoel en sociale omgeving. Volgen de norm van de groep.
Vertrouwde collega's en informele voortrekkers inzetten
Activiteiten met collega's en terugkoppeling van collega's
Lokale bijeenkomsten om gezamenlijk tot afspraken te komen
🧱
Achterblijvers
ook wel: laggards
Hebben externe druk nodig. Bewegen pas als er duidelijke kaders en consequenties zijn.
Duidelijke regelgeving en onderlinge afspraken
Beloningen en consequenties
Praktische ondersteuning en duidelijk leiderschap
1

Vijf fasen van gedragsverandering

Bron: Wensing & Grol (2020), Tabel 10.1, p. 199 – klik op een fase voor barrières en bijpassende do's
Fase 1
👁️
Oriëntatie
Iets voor het eerst zien of horen
Fase 2
🔍
Inzicht
Eigen gedrag onder de loep
Fase 3
⚖️
Acceptatie
Afweging, twijfel overwinnen
Fase 4
🔄
Verandering
Daadwerkelijk anders doen
Fase 5
🏛️
Borging
Nieuwe gewoonte, ingebed in organisatie
Barrières

Klik op een fase voor barrières en strategieën

★

Voorbeelden uit de praktijk

Ervaringen van instellingen — inspirerend en leerzaam
Heb je zelf een voorbeeld?
Deel je ervaring — inspirerend of leerzaam